Van stof ontdaan… Pater Himmelreich en zijn bijbel
Deze week het vierde deel op de website en in de digitale nieuwsbrief van deze serie. Verhalen, artikelen, foto’s uit eerder verschenen boekjes ‘Denkend aan vroeger…’; ‘Missie geslaagd’; ‘Van stof ontdaan’ en ‘Twee palen brood en één kruik koffie’ krijgen hier wekelijks een plek. Altijd leuk om ze weer eens te herlezen en weer te bekijken. Maar misschien heeft u / heb jij bij het verschijnen van deze boekjes er toen geen aandacht aan besteed. Duik dus mee in vroegere parochiële jaren en heeft u / heb jij aanvullende informatie, laat het de webredactie maar weten op het alom bekende e-mailadres. In deze vierde aflevering gaat het niet om een bekende pater van Het Heerenschool zoals in deel drie, maar om de beroemde pater Himmelreich uit het latere missiecollege. Landelijk bekend werd hij met zijn geschreven ‘De katholieke bijbel’. Dit was eerder opgenomen in het boek ‘Van stof ontdaan’ van oud-parochiaan Harry Fennes, uitgegeven november 2012. Veel leesplezier!
Om eerst de lezers duidelijkheid te geven over de voorlopers van De Wilbert die in ‘Van stof ontdaan’ werden beschreven deze korte toelichting. Van 1831 – 1928 was er Het Heerenschool, een r.-k Gymnasium geleid door de orde van de paters jezuïeten. Het was een internaat voor ‘Katholieke jongens uit den beschaafden stand’ met als officiële naam College St. Willibrord. Toen de paters jezuïeten Katwijk verlieten om het onderwijs in Den Haag te gaan vervolgen, was dat in het Aloysius College waar één der gebouwen Huize Katwijk werd genoemd. Als opvolger kwam in Katwijk een missiecollege geleid door de paters franciscanen. Ook dat werd een internaat maar dan voor de opleiding tot priester – missionaris. Het kreeg de naam St. Willibrordus missiecollege mee.
Wie was pater Himmelreich…?
Dit missiecollege van de paters franciscanen in Katwijk aan den Rijn herbergde een toen ook beroemde pater die in de vergetelheid is geraakt. Het gaat dan om pater dr. Laetus Himmelreich o.f.m. Geboren als Johannes Antonius Himmelreich in 1886 is hij bekend geworden als de schrijver van ‘De katholieke bijbel’, door hem vertaald in het Nederlands vanuit de grondtaal in de Griekse tekst. Deze verscheen in 1935 en was toen onder andere ook verkrijgbaar bij boekhandel Van den Berg, zoals werd geadverteerd in die tijd.
Himmelreich startte zijn vertaalwerk in 1935. Het resultaat werd in acht losse deeltjes, inclusief gratis bewaarband verkocht. Het laatste deel was voltooid in 1938 en verwierf in december van dat jaar kerkelijke goedkeuring. Rond die tijd werd trouwens ook de Canisiusvertaling gepubliceerd. Himmelreich is verantwoordelijk voor het Oude Testament. Voor het Nieuwe Testament vroeg hij zijn medebroeder Crispinus Smits (1898-1970). De Katholieke Bijbel (ook wel de Teulingsbijbel genoemd) is vlotter leesbaar vergeleken met de Canisiusvertaling. Toch was er forse kritiek. Eén exegeet noemde het zelfs ‘prutswerk’. Hoewel ‘beide minderbroeders groot respect verdienen, waren ze niet de taalkunstenaars die de bijbel verdient’, aldus prof. dr. N. Tromp. De katholieke bijbel van Himmelreich en Smits heeft de horizon van het landschap van bijbelvertalingen niet drastisch gewijzigd, maar heeft er wel toe bijgedragen dat de bijbel voor veel katholieken toegankelijk werd.
Hij inspireerde velen!
Dat pater Himmelreich anderen heeft geïnspireerd, blijkt uit het volgende verhaal van Jacob Willebrands, inderdaad familie van… De Nederlandse pater Jacob Willebrands stichtte als trappist (orde der cisterciënzers) in 1967 het klooster Lavra Netofa, gelegen in Deir Hanna in Galilea waarvan hij tevens abt werd. Pater Willebrands wilde hiermee een bijdrage leveren aan de terugkeer van het vroegchristelijke kloosterleven in het Heilige Land. Het klooster behoort tot de met Rome verbonden Melkitische Grieks – katholieke Kerk. Op 1 december 2005 is pater Willebrands op 87 – jarige leeftijd overleden. Dat heeft een vriend, de protestantse theoloog dr. J. Schoneveld, laten weten. Na de dood van Willebrands namen volgens Schoneveld Melkitische zusters het klooster over. Van de twee overgebleven monniken was er één Nederlander. Die keerde naar zijn vaderland terug.
De verbinding van de familie Willebrands met Himmelreich
Jaap Willebrands (inderdaad familie van de kardinaal, ze zijn achterneven) werd geboren in 1918 in Haarlem. Hij groeide op in Delft. Al vroeg kreeg hij belangstelling voor de joden en hun geloof, niet in de laatste plaats door zijn heeroom, de franciscaanse exegeet Himmelreich o.f.m., die als secretaris van de generaal van zijn orde in Rome veel contacten onderhield met joodse organisaties. Onder meer via de joodse communiste Francisca van Lehr, die in de jaren twintig in München op straat het communisme preekte en die onder invloed van pater Himmelreich christen werd.
Willebrands, met zijn nieuwe naam in Israël ‘Aboena Jacov’, vertelde een aantal jaren geleden: ‘Als achttienjarige ben ik in 1936 ingetreden in de trappistenabdij van Zundert. De oorlog brak uit. Mijn heeroom was inmiddels pastoor in Heerlen, waar hij preekte tegen de deportatie van de joden. Hij werd verklikt en ging naar Dachau. Hij kreeg een open been en werd proefkonijn voor experimenten met serums. In 1945 kwam hij vrij, invalide. Hij bleef enthousiast conferenties geven, onder meer ook over de joodse zaak. Onze abdij was inmiddels erg groot geworden, we telden tachtig monniken, en wij dachten aan een nieuwe stichting. Onder invloed van mijn heeroom dacht ik erover om het avontuur van mijn aan God gewijd leven voort te zetten in Israël. Ik had meegeleefd en -geleden met de joden’.
Zijn heeroom, pater Himmelreich o.f.m., isop 27 april 1957 overleden. Gelezen het bovenstaande is de invloed en uitstraling van pater Himmelreich, een pater franciscaan van het St. Willibrordus missiecollege te Katwijk, dan toch veel meer dan de betrekkelijk beknopte historie die over hem wordt vermeld. Pater Himmelreich o.f.m., een naam uit de Katwijkse geschiedenis om dus te onthouden.
