Zeventig jaar bisdom Rotterdam… wie was de eerste bisschop (deel 3)?
In dit derde deel nemen we de lezers mee naar de eerste bisschop van het bisdom Rotterdam. Want wie was Martinus Jansen eigenlijk en waar stond hij voor? Waar kwam hij vandaan? Ooit gehoord van de roemruchte V.P.R.O.-documentaire ‘De klas van Jansen’? Meer weten over het zeer korte bestaan van kleinseminarie ‘Leeuwenhorst’ in Noordwijkerhout? Lees hieronder dan zeker verder. Maar wie zijn de latere bisschoppen en waarvan blijven wij ze herinneren? Daarom volgen we met de nieuwe serie ‘Zeventig jaar bisdom Rotterdam…’ niet alleen de gebeurtenissen in dit jubileumjaar, maar blikken we in enkele afleveringen natuurlijk ook terug op deze afgelopen zeventig jaar. Deel 3 van deze serie plaatsen we donderdag 12 februari door op onze website. Daar is de serie over religieuze voorwerpen na 92 afleveringen afgelopen.
*6 januari 1970
Martinus Antonius Jansen (Amsterdam, 29 augustus 1905 – Amsterdam, 28 maart 1983) was de eerste bisschop van het bisdom Rotterdam. Hij werd geboren als zoon van een kuiper in Amsterdam. Hij volgde zijn opleiding aan de seminaries Hageveld (een atheneum en een voormalig kleinseminarie in Heemstede) en Warmond. Hij werd op 25 mei 1929 tot priester gewijd. Zijn eerste benoeming was tot kapelaan van de parochie St. Jeroen in de Haagse wijk Spoorwijk, waar hij werd geconfronteerd met de gevolgen van de economische crisis. Van 1931 tot 1953 was Jansen professor aan het ‘Philosophicum’ in Warmond, een kerkelijke wijsgerige opleiding. Van 1953 tot 1956 was hij deken van Leiden en pastoor in de Sint-Lodewijkskerk in de Leidse binnenstad.
De eerste bisschop
Mgr. Jansen werd op 8 maart 1956 benoemd tot bisschop van het nieuw opgerichte bisdom Rotterdam. Zijn wapenspreuk luidde ‘Omnia in luce clarescunt’ (‘Alles schittert in het licht’). Onder zijn leiding werd de organisatie van het bisdom opgezet en kwam onder meer het nieuwe kleinseminarie in Noordwijkerhout gereed, het huidige congrescentrum Leeuwenhorst. Een kleinseminarie is een instelling van secundair onderwijs, waar de leerlingen worden voorbereid op de eigenlijke priesteropleiding in een (groot)seminarie. Het kleinseminarie was vooral een opleiding voor jongens in de leeftijd van twaalf tot achttien jaar. Al bij de voltooiing in 1961 leek er geen toekomst meer voor een kleinseminarie, zeker niet in dit sterk geseculariseerde deel van Nederland, met zijn brede aanbod aan voortgezet onderwijs.
‘De klas van Jansen’
Dit was de titel van een vroegere, prachtige documentaire op televisie waar ‘de klas’ symbool stond voor de mannen die voor priester studeerden. In die eerste jaren van het bisdom Rotterdam, de roerige jaren zestig, waren er zeker ook al vragen over het celibaat. Vast en zeker nog veel meer dan nu anno 2026, want die jaren waren voor de samenleving in Nederland één grote ontdekkingstocht na de degelijke jaren vijftig waar het gezin de hoeksteen van de samenleving was. Maar ook een samenleving die in de religieuze beleving duidelijk herkenbaar was en beleefd werd van de katholieke bakker, de katholieke lagere school, de kerkgang op zondag tot het biechten aan toe. In de jaren zestig kwam er veel beweging in alles en werden er vele vraagtekens gezet, ook bij zaken die altijd heel logisch waren zoals het celibaat bij priesters. Zo had bisschop Jansen in die jaren ooit gesproken over datzelfde celibaat en dat alles in verandering was. Dat was mede een reden voor jongeren om de priesteropleiding te gaan volgen. Maar het celibaat bleef natuurlijk overeind en wat kwam in die documentaire naar voren? Dat uiteindelijk bijna niemand van ‘de klas van Jansen’ lang het priesterambt heeft ingevuld.
Het verhaal over het kleinseminarie Leeuwenhorst
Bij de splitsing van het bisdom Haarlem in 1956 kreeg het nieuwe bisdom Rotterdam een eigen kleinseminarie. In 1961 verhuist een deel van de leraren en leerlingen en de subregent van het kleinseminarie Hageveld in Heemstede naar het dan geopende kleinseminarie Leeuwenhorst in Noordwijkerhout van het bisdom Rotterdam. Op 1 september 1961 werd het seminarie-gymnasium Leeuwenhorst geopend. In 1961 ging het seminarie van start met de laagste vier klassen. De twee hoogste klassen werd op de kleinseminarie Hageveld geplaatst.
Het toenmalige kleinseminarie Leeuwenhorst was een ontwerp van de katholieke architect Antoon van Kranendonk. Met de bouw werd in 1958 begonnen, nadat de financiering ervan beetje bij beetje was vergaard door de beminde gelovigen van het bisdom Rotterdam. Het staat eigenlijk in Noordwijkerhout, maar eigenlijk ook weer niet. Vanaf deze plek is het even ver naar Noordwijk als naar Noordwijkerhout, een soort niemandsland. Net zo goed als aanpalende gebouwen als het Parkhotel en De Vonk, respectievelijk van grote architecten als De Bazel en Oud.
Bij de oplevering van het geheel zo rond 1962 was Leeuwenhorst al ingehaald door zijn eigen geschiedenis. Voortgekomen uit de ambities en idealen van het Rijke Roomsche Leven, keerden de tijden zich opeens vierkant de andere kant op met het Tweede Vaticaans Concilie, dat de aanzet gaf tot een in de Nederlandse kerkverhoudingen bijna zelfvernietigende modernisering. Jongetjes die hier vanuit een ongedefinieerde priesterroeping intern waren ondergebracht, vielen al snel van hun geloof, in ieder geval van hun roeping. Het uitzicht om priester te worden was opeens niet meer zo heel erg aantrekkelijk. Leeuwenhorst heeft daadwerkelijk dan ook maar vijf of zes priesters opgeleverd, niet veel als je dat afzet tegen de oorspronkelijke inzet en verwachting.
Hier vonden van 1968 tot 1970 ook de plenaire zittingen plaats van het Pastoraal Concilie van de Nederlandse Kerkprovincie. Na sluiting werd het gebouw verkocht en herhaaldelijk verbouwd. Het hoofdcomplex verwerd later tot congrescentrum annex hotel. Het schoolgebouw ging ten onder en werd vervangen door reusachtige nieuwbouw, iets verder weg van het ensemble waar het oorspronkelijke deel van uitmaakte.
De hele geschiedenis van dit complex kan wel mooi samengevat worden in het gedichtje dat door een onbekende auteur werd gemaakt bij de teloorgang van het oude kloostercomplex Leeuwenhorst:
Ter Lee, geheiligd door gebeên,
Waar is uw luister van voorheen?
Waar zijn uw kerk en kloosterzalen?
O Leeuwenhorst, wie uw terrein nog rond mag dalen,
Zal het woord herhalen:
‘O IJdelheid der IJdelheên’
Bisschop af en toen?
Na zijn opvolging door Adrianus Simonis als bisschop van Rotterdam op 29 december 1970 keerde Jansen terug naar zijn geboortestad Amsterdam, waar hij in 1983 overleed. Na zijn overlijden werd Jansen begraven op de katholieke begraafplaats St. Laurentius in Rotterdam. Omdat dit graf niet meer voldeed aan de eisen van de tijd, werd besloten de stoffelijke resten van de bisschop op 1 november 2009 te verplaatsen naar een nieuw graf in de gerenoveerde historische arcade.
(Bron: Wikipedia)
